इकडून तिकडे गेले वारे..

पहिल्यांदा एक गोष्ट सांगतो. एका राजाला जंगलातून जाताना एक वेगळ्या प्रकारचा आवाज कानावर पडतो. राजा कुतूहलाने आपल्या सरदाराला त्या आवाजाबद्दल विचारतो तेव्हा सरदार सांगतो की हा आवाज फिनिक्स पक्षाचा आहे. मग ते जंगलातून परततात. पण राजा त्या आवाजाच्या इतका प्रेमात पडलेला असतो की त्याला तो आवाज ऐकल्याशिवाय करमत नाही आणि तो आदेश देतो की त्या आवाजाप्रमाणे आवाज काढणारं एक वाद्य बनवा. मग त्याच्या राज्यातला एक कल्पक कलाकार खरोखरच तसा आवाज काढणारं वाद्य बनवतो. ही एक चिनी दंतकथा ’शेंग’ या वाद्याच्या निर्मितीची. तर ही कथा सांगण्याचं प्रयोजन म्हणजे आणखी एक वाद्यच.

d8cb8a51564a18a8930e03
’शेंग’ वाद्य आणि वादक

तर ह्या वाद्याविषयी सांगायचं झालं तर हे अतिशय लोकप्रिय वाद्य आहे. सहसा कोणतही वाद्य विकत घ्यायचं म्हणलं तर साधारण मोठी रक्कम खर्ची घालावी लागते. पण हे वाद्य मात्र अगदी दोन पाचशे रुपयांपासून विकत मिळतं. पूर्वी मुलींवर इंप्रेशन मारण्यासाठी अनेकजण हे वाद्य जवळ बाळगत. हे कुठेही खिशात ठेवता येतं, दोन चार गाणी ऐकून ऐकून ती या वाद्यावर वाजवणे त्या मानाने सोपं असतं आणि तुम्हाला हे वाद्य वाजवता येत नसलं तरी नुसतं फुंकत बसलं तरी त्यातून येणारे स्वर फारच भन्नाट असतात. तर असं हे गुणी वाद्य आहे हार्मोनिका म्हणजेच तोंडाने वाजवण्याचा बाजा. हार्मोनिका हे अ‍ॅकॉर्डियन, कॉन्सेट्रीना या वाद्यांच्या परिवारातील वाद्य असल्याने या वाद्याचा उगमही आपल्याला घेऊन जातो ते ’शेंग’ या चिनी वाद्यापर्यंत.

review-crossover

बांबूच्या पट्ट्यांवर फुंकून हवेचा झोत सोडून बांबूच्या पट्ट्यामध्ये कंपने निर्माण होतात आणि त्यातून स्वर निर्माण होतात. या तंत्रावर बनवलेलं वाद्य म्हणजे शेंग. पुढे हेच तत्व वापरून अ‍ॅकॉर्डियन, कॉन्सेट्रीना, हार्मोनियम, ऑर्गन आणि हार्मोनिका बनलेला आहे. फक्त या वाद्यांमधे पितळी पट्ट्यांचा वापर केला जातो. अरबी व्यापार्‍यांमार्फत कधीतरी हे मुळचे चिनी वाद्य युरोपात पोहोचले आणि त्यावरून वेगवेगळ्या वाद्यांची निर्मिती झाली.

युरोपमधे हार्मोनिकाचा शोध कोणी लावला या प्रश्नाचं ठाम असं उत्तर देता येत नाही. कारण साधारणतः १९ व्या शतकाच्या सुरुवातीच्या काळात बर्लिन, व्हिएन्ना, लंडन आणि पॅरिसमधे ’फ्री रिड’ म्हणजेच पट्ट्यांच्या कंपनातून आवाज निघणार्‍या वेगवेगळ्या वाद्यांची निर्मिती होऊ लागली होती. त्यामुळे ठामपणे या वाद्याच्या निर्मात्याचे नाव सांगता येत नसले तरी १८२१ साली फेड्रीक बुशमन या कारागीराने पहिल्यांदा हार्मोनिका बनवला असे सांगितले जाते. बुशमनने हार्मोनिका बनवला यात शंका नाही पण बुशमनने हे वाद्य बनवण्याच्या आधी अशाच प्रकारचे वाद्य व्हिएन्नामधे वाजवले जात असल्याचा संदर्भ मिळतो. त्यावेळी मोठ्या प्रमाणात हार्मोनिका उत्पादन करणारे कारखाने नव्हते. शहरांमधील कारागीर स्वतःसाठी किंवा ओळखीच्या लोकांसाठी हार्मोनिका बनवत. या शहरांमधे अनेक घड्याळं तयार करणारे कारागीर राहत असत. ते आपली घड्याळं विकण्यासाठी वेगवेगळ्या गावांमधे जात आणि येताना आपल्या घरच्यांसाठी काही वस्तू आणत. या वस्तूमध्ये हार्मोनिका ही आणले जात. ही गोष्ट एका माणसाच्या लक्षात आली आणि त्याला हार्मोनिका बनवून विकण्याच्या व्यवसायात मोठी संधी दिसली. ख्रिस्तियन मेसनर या माणसाने १८३० साली हार्मोनिका तयार करण्याचा कारखाना टाकला. त्यानंतर अल्पावधीतच दक्षिण जर्मनीतल्या या भागात हार्मोनिका हा प्रचंड लोकप्रिय झाला. हार्मोनिका वाजवायला शिकवणार्‍या संगीत शाळा सुरू झाल्या. हार्मोनिकाची संग्रहालये बांधली गेली. हार्मोनिका बनवण्याचे तंत्र बाहेर कोणास कळू नये याची अतिशय काळजी मेसनर परिवाराकडून घेतली जात असे. पण १८५० साली मेसनरचा भाचा क्रिस्टन वाईज याने

हार्मोनिकाचे उत्पादन चालू केले. त्याच्या कारखान्याला शाळेतली मुलं भेट देत. अशाच भेटीमध्ये एक माणूस दोनदा तेथे आला आणि हे उत्पादन कसे चालते याचे बारकाईने अवलोकन करू लागला. ही गोष्ट वाईजच्या लक्षात आली आणि त्याने त्या माणसाला आपल्या कारखान्यातून अक्षरशः हाकलून दिले. आज जगभर ज्या कंपनीचे हार्मोनिका मोठ्या प्रमाणात विकले जातात त्या होनर (Hohner) या कंपनीचा संस्थापक मथायस होनर.

MatthiasHohner
मथायस होनर

१८५७ साली मथायसने आपली हार्मोनिका बनवणारा कारखाना चालू केला. तो आणि त्याची बायको हे दोघेच त्या कारखान्यात काम करत. पहिल्या वर्षी त्यांनी त्यांच्या कारखान्यात ६५० हार्मोनिका बनवले. १८६२ सालापासून होनर हार्मोनिका हे अमेरिकेत मोठ्या प्रमाणात निर्यात केले जाऊ लागले. आजही होनर कंपनीचे हार्मोनिका हे जगभर विकले जातात. प्रारंभीच्या काळात बनवले जाणार्‍या Diatonic हार्मोनिकांवर म्हणजेच संगीताच्या नोट्स एका विशिष्ट पातळी (Scale) मधे वाजवता येत असत. त्यामुळे हे हार्मोनिका ब्लूज, रॉक, पॉप किंवा लोक संगीतात वापरले जात असत. १९२० साली होनर कंपनीने Chromatic हार्मोनिका बनवण्यास सुरुवात केली. हे हार्मोनिका जॅझ आणि क्लासिकल संगीतातही वापरता येऊ लागले. (अर्थात यातल्या तांत्रिक बाजूंविषयी मला फारशी माहिती नाही) या हार्मोनिकांना एका बाजूस हाताने सरकवता येणारी पट्टी असते. ही पट्टी सरकवून तुम्ही सांगितीक नोट्स बदलू शकता. पण हार्मोनिकाच्या बाबतीतली एक गोष्ट हार्मोनिका बनवणार्‍या उत्पादकांच्या पथ्यावर पडणारी होती. हार्मोनिका या वाद्य हे दिर्घकाळ टिकणारे वाद्य नाही. सतत वाजवल्या नंतर आतल्या धातूंच्या पट्ट्या खराब होतात आणि त्यातून येणारा स्वर बदलतो. होनर कंपनी मोठ्या प्रमाणात हार्मोनिका बनवत होती तेव्हा १८४७ साली सेडेल ही कंपनीही हार्मोनिका बनवत होती.

होनर कंपनीचे आभार मानणे अत्यंत गरजेचे आहे कारण या कंपनीने अतिशय उत्कृष्ट असे हार्मोनिका वादक जगाला दिले. त्यातल्या तीन वादकांविषयी लिहिल्याशिवाय पुढे जाता येणार नाही. त्यातला एक वादक भारतातील होता. पण त्याच्याविषयी नंतर सांगतो. होनर कंपनीने १९२० साली Chromatic हार्मोनिका बाजारात आणले आणि त्याच्या प्रसारासाठी हार्मोनिका वादकांच्या स्पर्धा आयोजित करण्यास सुरुवात केली. अशाच एका स्पर्धेत लॅरी अ‍ॅडलर नावाचा एक वादक आला. त्याने ती स्पर्धा तर जिंकलीच आणि पुढे त्याने अनेक हॉलिवूड चित्रपटांमधे हार्मोनिका वाजवला. लॅरी अ‍ॅडलरने वाजवलेले ट्रॅक्स फारच भन्नाट आहेत. लॅरीमुळे अमेरिकेत Chromatic हार्मोनिका प्रचंड प्रमाणात विकले जाऊ लागले. पण लॅरीला अमेरिका सोडावी लागली. लॅरी हा कम्युनिस्ट विचारसरणीचा होता आणि त्याला कम्युनिस्टांविषयी माहिती देण्यासाठी त्याच्यावर दबाव टाकण्यात आला. लॅरीने ते सांगण्यास नकार दिला. त्यानंतर लॅरीला काळ्या यादीत टाकण्यात आले. त्यानंतर लॅरी इंग्लंडमधे स्थाईक झाला. ९५३ साली आलेला ’Genevieve’ या विनोदी चित्रपटाला लॅरीने संगीत दिले. त्याच्या कारकिर्दीतले ते एक नावाजण्यासारखे काम आहे. लॅरीचा उल्लेख केल्याशिवाय हार्मोनिकावरचा लेख पूर्ण होवूच शकत नाही.

तसाच आणखी एक कॅनेडियन व्हायोलिन वादक टॉमी रायली (Tommy Reilly) याच्या उल्लेखाशिवाय हा लेख पूर्ण होणार नाही. १९३५ साली रायली परिवार लंडन येथे स्थाईक झाला. तेथून टॉमी हा जर्मनीतील Leipzig विद्यापीठात संगीताचे धडे घेण्यासाठी रुजू झाला. दुसरे महायुद्ध चालू झाले आणि टॉमीला तुरुंगात टाकण्यात आले. तुरुंगात त्याने हार्मोनिकाचे धडे गिरवले. १९४५ साली तो पुन्हा लंडनला परतला आणि त्याने बी बी सी रेडियोमधे काम करण्यास सुरुवात केली. बीबीसी वरील The Navy Lark या रेडीयो मालिकेसाठी त्याने बनवलेली थिम ट्यून अतिशय श्रवणीय आहे. टॉमीने वाजवलेला हार्मोनिकाच्या ट्यून्स ऐकल्या तर या हार्मोनिकावर वाजवल्या गेल्या आहेत यावर विश्वास बसत नाही. टॉमीने केलेले काम कमाल आहे.

अमेरिकेत हार्मोनिकाला मागणी वाढण्यामागे एक वेगळेच कारण होते. याच कालावधीत अनेक जर्मन अमेरिकेला स्थलांतरीत झाले आणि त्यांनी आपल्या बरोबर हार्मोनिकाही नेले. हे जर्मन आपल्या मनोरंजनासाठी हार्मोनिका वाजवत असत. हे तोंडानी वाजवायचे छोटे वाद्य अमेरिकेत शेतांवर काम करणार्‍या आफ्रिकन मजुरांनी ऐकले. दक्षिण अमेरिकेत याच आफ्रिकन मजुरांनी एका वेगळ्या संगीताची सुरुवात केली होती आणि या संगीतात वाजवण्यासाठी त्यांना हे छोटे आणि स्वस्त वाद्य फार आवडले. त्यावेळच्या हार्मोनिकाच्या जाहिरातीत हार्मोनिकाची किंमत १० सेंट इतकी दाखवली आहे. ’ब्लूज’ (Blues) हे संगीत या आफ्रिकन मजुरांमधे अतिशय लोकप्रिय होते. या ब्लूज संगीताने अनेक हार्मोनिका वादक जगाला दिले. या वादकांची यादी मोठी आहे. डी फोर्ड बेली नावाचा एक वादक होऊन गेला. त्याने हार्मोनिका वाजवण्याची शैली आणली आणि ती अतिशय लोकप्रिय झाली. त्याने वाजवलेला आगगाडीच्या आवाजाची नक्कल अनेकजण करू लागले. सोनी बॉय विल्यमसन, लिटल वॉल्टर, जेम्स कॉटन असे कितीतरी वादक ब्लूज या संगीताने जगाला दिले आहेत.

सॉन्डर्स टेडेल नावाचा एक आंधळा हार्मोनिका वादक होऊन गेला. ब्लूज संगीत लाजवणार्‍या या वादकाने वाजवलेला हार्मोनिका एका वेगळ्या प्रकारचा होता. हार्मोनिका वाजवतानाच त्या वादनाबरोबरच तो तोंडानेही आवाज काढत असे. त्याने वाजवलेला हार्मोनिका ऐकण्याजोगं आहे.

हार्प नावाचं एक तंतू वाद्य आपण सगळ्यांनी पंख असलेल्या उडणार्‍या देवदूतांच्या हातात बघितले आहे. १८७२ साली कार्ल एसबाख कंपनीने (Carl Essbagh Co.) फ्रेंच हार्प नावाने हार्मोनिका बाजारात आणला. वस्तुतः हार्प हे एक तंतूवाद्य आहे. मग त्याचा आणि हार्मोनिकाचा संबंध काय असावा? हवेचा वापर करून वाजवली जाणार्‍या Aeolina हार्प या वाद्यातील हार्प हा शब्द घेऊन एसबाखने फ्रेंच हार्प नावाने हार्मोनिका बाजारात आणले. या फ्रेंच हार्प मधील धातूच्या पट्ट्या (reeds) या चांगल्याच लांब असत. आणखी एका मताप्रमाणे हार्प या वाद्याला वेगवेगळ्या लांबीच्या तारा असतात तसेच हार्मोनिकामधेही वेगवेगळ्या लांबीच्या धातूच्या पट्ट्या (Reeds) असल्याने त्याला हार्प हा शब्द वापरला गेला. हार्मोनिकाला वेगळ्या नावाने ओळखले जाणे इथेच थांबणार नव्हते. पिट हॅम्पटन या आफ्रिकन गायकाने या वाद्याचे नामकरण माऊथ ऑर्गन असे केले आणि त्याने हेच नाव घेऊन ‘Mouth Organ Coon’ हा अल्बम आणला.

१९४० च्या सुमारास अमेरिकेत वादकांच्या फेडरेशनच्या युनियनने वाद्यांच्या रेकॉर्डींग वर बंदी आणली गेली. गमतींचा भाग असा की हार्मोनिका हे वाद्य समजले जात नव्हते त्यामुळे हार्मोनिकाला हा नियम लागू पडत नव्हता. त्यामुळे त्याकाळात अनेक गाण्यांना साथसंगत करताना हार्मोनिकाचा वापर केला गेला.

महायुद्ध आणि हार्मोनिका यांचा एकमेकांशी संबंध आहे. युद्धाच्या तणावाच्या स्थितीमधे सैनिकाला थोडासा निवांतपणा मिळावा म्हणून जर्मन सैनिकांना हार्मोनिका दिले गेले. अर्थातच होनर कंपनी साठी ही मोठीच संधी होती. होनरने दोन्ही महायुध्दांमधे मोठ्या प्रमाणात हार्मोनिका विकले. होनरने आपले हार्मोनिका केवळ जर्मन सैनिकांनाच विकले नाहीत तर होनरने स्वित्झर्लंड येथे एक वेगळा कारखाना काढून तेथे बनवलेले हार्मोनिका इंग्लंड, फ्रान्स मधे विकले. हार्मोनिकामुळे अनेक सैनिकांचे प्राणही वाचले आहेत. धातूने बनलेले हे हार्मोनिका बरेच सैनिक आपल्या कोटाच्या वरच्या खिशात ठेवत असत. शत्रूने छातीवर नेम धरून मारलेली गोळी या हार्मोनिकावर आदळे आणि सैनिकाचे प्राण वाचत असत. इंग्लंडमधे सैनिकांना हार्मोनिका वाजवणं शिकवण्यासाठी खास शिक्षक नेमले गेले होते. रोनाल्ड चेसनी (Ronald Chesney) हा इंग्लंडमधला प्रसिद्ध हार्मोनिका वादकही सैनिकांना प्रशिक्षित करत असे. ९४३ साली प्रदर्शित झालेला ’They Met in the Dark’ या युद्धाची पार्श्वभूमी असलेल्या विनोदी थ्रिलर चित्रपटात रोनाल्डनी हार्मोनिका वादकाची भूमिका केली होती. यात हार्मोनिका वाजवताना आपल्या वादनातून गुप्त संदेश देताना दाखवला होता.

पाश्चात्य संगीतातील अनेक गाण्यांमधे हार्मोनिकाचा वापर केला गेला आहे. पण हार्मोनिका म्हणले की डोक्यात येते ते बिटल्सचेLove me do’ हे गाणे. या गाण्यात आणि बिटल्सच्या अनेक गाण्यांमधे हार्मोनिकाचा वापर अतिशय सुंदरपणे केला गेला आहे. ‘Love me do’ हे बिटल्सचे हार्मोनिका वापरून केलेले पहिले गाणे. आपल्या गाण्यात हार्मोनिकाचा वापर का केला गेला यामागचे कारण जॉन लेनन याने आपल्या ’Lennon Remembers’ या पुस्तकात सांगितले आहे. १९६२ साली Frank Ifield याचे ’I remember you’ हे गाणे बरेच गाजले. या गाण्यात हार्मोनिका वाजवला गेला आहे. त्यामुळे आपल्याही गाण्यात हार्मोनिका असावा असे सगळ्यांचे मत होते. जॉन लेनन हा लहानपणापासून हार्मोनिका वाजवत असला तरी त्याने हार्मोनिका वाजवण्याचे तंत्रशुद्ध शिक्षण घेतले नव्हते. त्यावेळी अतिशय प्रसिद्ध असा हार्मोनिका वादक डिल्बर्ट मॅक्लिंटन याच्याकडे जॉनने हार्मोनिका शिकवण्याची विनंती केली. डिल्बर्टने त्यास नकार दिला. त्यानंतर मग १९६३ साली आलेल्या ‘Love me do’ मधे आणि पुढच्या अनेक गाण्यांमधे जॉनने हार्मोनिका कमाल वाजवला आहे. ’Love Me Do’ या गाण्यात हार्मोनिका कोणी वाजवला यावरून अनेक वादही झाले.

या लेखात कितीतरी हार्मोनिका वादकांचा उल्लेख राहून गेला आहे ज्यांनी हार्मोनिका वादनात काहीना काही भर घातली आणि हार्मोनिकाचे वादन अतिशय वेगळ्या पातळीवर नेऊन ठेवले. पॉल जोन्स, विल्यम गॅलिसन, ब्रेंडन पॉवर खरतर ही यादी न संपणारी आहे.

आता वळू हिंदी चित्रपट संगीताकडे. हार्मोनिका आणि हिंदी संगीत म्हणलं तर आपल्या समोर येत ते ’है अपना दिल तो आवारा’ हे गाणं आणि शोले मधे वाजवलेली हार्मोनिकाची धून. याच्यापुढे आपली गाडी सरकत नाही. पण भारतीय चित्रपट संगीतामधे हार्मोनिका किंवा माऊथ ऑर्गनचा वापर पहिल्यांदा केला गेला १९३९ साली आणि तो चक्क मराठी चित्रपट होता. मास्टर कृष्णराव या संगीतकाराने ’माणूस’ या चित्रपटाच्या संगीतामधे माऊथ ऑर्गनचा वापर पहिल्यांदा केला. त्यानंतर उल्लेख करावा लागेल १९४७ साली आलेल्या ’शहनाई’ या चित्रपटाचा.मेरी जान मेरी जान संडे के संडे’ या गाण्यात संगीतकार सी रामचंद्र यांनी हार्मोनिकाचा वापर केला आहे. या गाण्यात वाजवलेला हार्मोनिकाच्या वादकाविषयीची ही गोष्ट. इथे पुन्हा होनर कंपनीचे आभार मानावे लागतात. फिरोझ डामरी हे एक व्हॉयलीन वादक होते. संगीताची ही परंपरा त्यांना त्यांच्या आईकडून मिळाली होती. प्रसिद्ध अर्थतज्ज्ञ नानी पालखीवाला हे सुध्दा फिरोज डामरी यांच्याबरोबर व्हॉयलीन वाजवायचे. होनर कंपनीने १९३७ साली भारतात हार्मोनिका वादकांची स्पर्धा घेतली. त्यांनी अनेकजणांना हार्मोनिका वाटले आणि त्याबरोबर हार्मोनिका कसा वाजवायचा याच्या सूचना देणारी छोटी पुस्तिका दिली. हार्मोनिका वाटल्याच्या दोन दिवसांनी झालेल्या स्पर्धेत फिरोज डामरी पहिले आले. होनर कंपनीने त्यांना आपला भारतातील प्रतिनिधी म्हणून नेमले. त्यांना दुसर्‍या महायुद्धानंतर होनर कंपनीने जर्मनीत होणार्‍या पहिल्या हार्मोनिका महोत्सवासाठी बोलावले. तिथे फिरोज डामरी यांनी वाजवलेल्या गाण्यामुळे त्यांना तिसरे पारितोषिक मिळाले. ते गाणे होते ’मेरी जान मेरी जान संडे के संडे’.

संगीतकार सलिल चौधरी यांनी हिंदी चित्रपटसृष्टीत हार्मोनिका प्रसिद्ध करण्याचे मोठे काम केले. त्यांनी कलकत्त्यावरून मिलोन गुप्ता या हार्मोनिका वादकाला मुंबईत आणले. मिलोन गुप्ता यांनी अनेक चित्रपटात हार्मोनिका वाजवला आहे. २२ नोव्हेंबर हा मिलोन गुप्तांचा जन्मदिन आज भारतीय हार्मोनिका दिवस म्हणून साजरा केला जातो.काश्मीर की कली’ मधल्या ’किसी ना किसिसे’ या गाण्याच्या सुरुवातीचा हार्मोनिका मिलोन गुप्तांनीच वाजवला आहे. त्यानंतर नाव घ्यावं लागेल ते लिजंडरी संगीतकार आर डी बर्मन याच. लक्ष्मीकांत प्यारेलाल यांचं संगीत असलेल्या ’दोस्ती’ या चित्रपटासाठी पंचमने हार्मोनिका वाजवला आहे. गिटार वाजवणार्‍याला हार्मोनिका वाजवायला लावणे यासारखे काम पंचमसारखा अतरंगी संगीतकारच करू जाणे. शोलेमधली हार्मोनिकाची ट्यून ही पंचमकडे गिटार वाजवणारे भानू गुप्ता यांनी वाजवली आहे. अर्थातच त्यांना मुख्य वाद्य गिटारबरोबरच हार्मोनिकाही चांगला वाजवता येत होताच. गौतम चौधरी, अशोक भंडारी आणि असे अनेक चांगले हार्मोनिका वादक भारतात होऊन गेले किंवा आजही वाजवत आहेत.

तर असं हे स्वस्त, खिशात मावणार्‍या, कुठल्याही वाद्यांची साथ नसतानाही अतिशय कर्णमधुर वाजणार्‍या अतिशय गुणी वाद्याचा आढावा घेण्याचा छोटासा प्रयत्न. लेखामधे उल्लेख केलेल्या वादकांचे काम मात्र एकदा जरूर ऐका.

कौस्तुभ मुद्‍गल

2 thoughts on “इकडून तिकडे गेले वारे..

Add yours

  1. या लेखात ब-याच गोष्टी नवीनच कळल्या…जसे हार्मोनिका या वाद्याने सैनिकांचे प्राण वाचवलेत.लिखाण उत्तम झाले आहे…कौस्तुभ.

    Liked by 1 person

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

Blog at WordPress.com.

Up ↑

%d bloggers like this: